Trong thời gian qua, Chính phủ đã thể hiện rõ quyết tâm trong điều hành và ổn định kinh tế vĩ mô trước nhiều thách thức. Cụ thể, theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), ước cả năm 2011, tổng phương tiện thanh toán tăng khoảng 10%, tín dụng tăng khoảng 12%, góp phần đưa lạm phát đi chậm lại (từ tháng 8 đến nay, lạm phát tăng dưới 1%/tháng); đồng thời làm giảm nhập siêu, cải thiện đáng kể cán cân thanh toán quốc tế.

Tương tự, tín dụng cũng tăng ở mức thấp, ước đến cuối năm, tín dụng tăng 12%, trong đó VND tăng 10,2% tín dụng ngoại tệ tăng 18,7%, cơ cấu tín dụng chuyển theo hướng tích cực, tập trung vốn cho lĩnh vực sản xuất.

Ngoài ra, một số chuyên gia cũng đưa ra nhận định là năm 2011 còn có thêm nhiều yếu tố thành công như tổng vốn đầu tư xã hội từ 42% kéo xuống còn 34,5%GDP; chỉ số ICOR năm 2010 là 6,18% và năm 2011 là 5,75%.

PGS-TS. Trần Hoàng Ngân, Ủy viên Ban Kinh tế Quốc hội, Phó hiệu trưởng Đại học Kinh tế TP.HCM

Hiện nay, nếu Chính phủ không có những động thái tích cực và quyết tâm hơn, thì kinh tế năm 2012 tiếp tục phải đối mặt với ba thách thức được “chuyển giao” từ năm 2011: lạm phát, lãi suất cho vay cao và độ mở lớn.

Lạm phát của Việt Nam có nhiều nguyên nhân, trong đó có chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa, nhưng tôi nghĩ rằng yếu tố quan trọng hơn nữa là vấn đề quản lý giá. Việt Nam có những thế mạnh về nông nghiệp, lương thực, thực phẩm, nhưng giá cả về mặt lương thực, thực phẩm tăng cao hơn các nước trong khu vực.

Chúng ta có thể thấy một điều bất hợp lý là không phải do thiếu nguồn cung mà giá sốt, cho rằng, Chính phủ phải quyết liệt hơn trong quản lý và điều hành giá.

Vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến DN chính là lãi suất cho vay cao. Nếu không giảm nhanh được lãi suất cho vay thì DN sẽ bị “chết” trên sân nhà. Nếu không giảm được lãi suất thì cũng không thể bàn đến tái cấu trúc. Bởi vì, hiện nay, khu vực dân doanh tự chủ vẫn phụ thuộc vào vốn vay.Mặt bằng lãi suất giảm sẽ thúc đẩy nền kinh tế và hỗ trợ cho quá trình tái cấu trúc tập đoàn kinh tế nhà nước nhanh hơn.

Một thách thức lớn khác trong năm 2012 là độ mở của nền kinh tế lên đến 166% và nhập siêu liên tục tăng với tỷ lệ cao. Với độ mở như vậy, Việt Nam sẽ rất nhạy cảm với “thời tiết” kinh tế thế giới.

Các nước ASEAN sau cuộc khủng hoảng vừa qua đã kéo độ mở xuống, chẳng hạn Thái Lan dưới 100% GDP, Indonesia là 36,7% và Philippines là 53,6%. Các nước này đều xuất siêu mà còn phải nỗ lực kéo giảm xuống, trong khi chúng ta lại là nước nhập siêu và nhập siêu liên tục trong nhiều năm qua.

Như vậy, để mang lại những gam màu sáng hơn cho nền kinh tế 2012, Chính phủ cần đẩy mạnh hơn nữa việc tái cấu trúc hệ thống ngân hàng (NH). Điều hành lãi suất theo lạm phát mục tiêu (cuối 2012 là < 10%) nên lãi suất huy động chỉ nên ở mức 10 -12% và lãi suất cho vay ở mức 14 -15%.

Tôi hiểu là đứng về phía quản lý, giảm lãi suất hiện nay gây áp lực lên tỷ giá, người dân có thể rút tiền mua USD. Tuy nhiên, thị trường USD có thể bình ổn được nếu xử phát nghiêm minh! Hơn nữa, thặng dư của cán cân thanh toán quốc tế sẽ giúp chúng ta giải quyết bài toán về USD. Nếu người dân rút tiền khỏi NH có thể ảnh hưởng đến thanh khoản hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) nhưng bù lại được khi các thị trường khác có tính thanh khoản tốt hơn như bất động sản bán được trả nợ NH, DN bán hàng được trả nợ NH...

Ngoài ra, nếu giảm lãi suất thì người dân sẽ rút tiền mua vàng, nhưng tiền mua vàng này cũng vào NH vì người bán vàng là SJC và các NHTM. Vì vậy, Chính phủ cần cân nhắc thời điểm chín muồi, có thể đầu năm 2012, để giảm lãi suất như một giải pháp cần thiết để vực dậy nền kinh tế.

Một nghịch lý kéo dài từ năm cũ sang năm mới là cấu trúc bất cân đối của nền kinh tế. Cụ thể, đầu tư công hút hết phần lớn tiềm lực quốc gia trong khi đó hạn mức cho vay hạn chế, nên DN nhỏ khó có thể vay vốn trung, dài hạn để đầu tư máy móc mở rộng sản xuất.

Ví dụ là tại buổi gặp gỡ với Phòng Thương mại Hoa Kỳ (Amcham), một nhà đầu tư nước ngoài nói rằng, Nghị quyết 11 của Chính phủ phát đi một thông điệp mạnh mẽ chưa từng có về ổn định kinh tế vĩ mô thông qua các biện pháp như thắt chặt tiền tệ, tài khóa, cắt giảm đầu tư công và không có một dòng nào nói về tăng trưởng. Thế nhưng, ở một dịp khác, lại có chỉ đạo các tập đoàn kinh tế nhà nước phải đạt mức tăng trưởng 15% vào năm 2011.

Hoặc một câu chuyện khác là việc NH Nhà nước đột ngột hạ lãi suất đối với các khoản vay trên thị trường mở (OMO) từ 15% xuống 14% vào hồi đầu tháng 7 vừa qua. Nhiều người phân vân đây có phải thực sự là tín hiệu nới lỏng chính sách tiền tệ của Việt Nam?

Theo tôi, Nhà nước làm gì cũng phải để cho các DN thấy rằng lãi suất cho vay bao nhiêu, lãi suất tiền gửi bao nhiêu, lên xuống như thế nào, đó là việc của cung – cầu, của thị trường, chứ không phải do Chính phủ hay NH Nhà nước nới lỏng...

TS. Nguyễn Văn Thuận, Trưởng Khoa Tài chính - Ngân hàng, Đại học Mở TP.HCM

Dù có Quyết tâm kéo lãi suất nhưng theo tôi, không thể mong đợi trong năm 2012 sẽ hoàn thành được nhiệm vụ này. Giảm lạm phát còn phụ thuộc vào nhập siêu, khi chưa giải quyết được vấn đề nhập siêu thì căng thẳng ngoại tệ vẫn diễn ra, rồi ảnh hưởng ngược lên lạm phát do tâm lý thích giữ ngoại tệ của người dân. Theo tôi, phải chờ đến cuối năm 2013 mới có thể giải quyết được tất cả những nút thắt này.

Từ đó, tôi chỉ kỳ vọng qua Tết, lãi suất huy động có thể giảm 1% từ 14% xuống 13%, lãi suất cho vay có thể giảm xuống khoảng 16 - 17%. Đến cuối năm 2012, nếu lãi suất huy động có thể kéo xuống mức 12% thì có thể xem là đạt.

Ở đây, “kéo” nhưng phải có căn cơ, không đi vội vàng. Lý do là “kéo” quá nhanh có thể giúp DN dễ thở hơn nhưng ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn trong dân, trong khi “kéo” quá chậm thì sức chịu đựng của DN cũng chỉ là hữu hạn.

Vì vậy, nên “kéo” lãi suất dựa vào lạm phát và niềm tin của người dân và các DN. Nếu “kéo” không khéo, không theo lạm phát, rủi ro xảy ra tiền của dân sẽ lại đổ sang vàng và ngoại tệ là có thể xảy ra. Nếu năm 2000 lấy vốn của dân đem ra đầu tư, thì nay cần tránh tình trạng chảy ngược sang vàng và ngoại tệ. Một vấn đề chúng ta cần quan tâm là thất nghiệp.

Thất nghiệp vốn dĩ là một biến số cực kỳ quan trọng trong nền kinh tế vĩ mô nhưng hiện nay vẫn còn thiếu số liệu chuẩn. Chúng ta nên tiến đến đo lường chỉ số thất nghiệp để có thể đánh giá đúng, đầy đủ hơn sự phát triển của nền kinh tế, đi kèm với vấn đề an sinh xã hội. Qua chỉ số thất nghiệp, cũng có thể nhận định được sức khỏe của các DN.

Giảm thuế cho Doanh nghiệp

Luật sư Trần Minh Hải, Giám đốc Công ty Luật Basico

Năm nay vẫn sẽ tiếp tục tồn tại những vướng mắc trong lĩnh vực tài chính tiền tệ ở góc độ pháp lý. đó là vấn đề tranh chấp giữa NH và khách hàng mà thực ra thì những tranh chấp này lại không đáng có. Mong rằng các bên sẽ chuẩn bị tinh thần trước để có thể hạn chế đến mức tối thiểu.

Theo quan điểm của tôi, cần tiếp tục hoàn thiện những quy định chặt chẽ về đầu tư công để góp phần vào nỗ lực chống lạm phát. Bởi lẽ, một trong những nguyên nhân sinh ra lạm phát là vấn đề đầu tư công không hiệu quả.

Về lĩnh vực tín dụng NH, sẽ chứng kiến xu hướng tái cấu trúc hoạt động cũng như nâng cao công tác quản trị rủi ro để hướng đến sự an toàn bền vững hệ thống. Ngoài ra, các nghiệp vụ phái sinh, kinh doanh tiền tệ của NH cũng sẽ được nâng cấp và phân tách rõ ràng.

Thời điểm khó khăn, có thể hoạt động của các tổ chức tài chính, tín dụng không được như kỳ vọng, nhưng đối với các cơ quan quản lý, đây là cơ hội để nhìn lại những vấn đề và giải quyết, hoàn thiện các khung pháp lý. để khi thị trường bắt đầu phục hồi, hoạt động của tổ chức kinh doanh bắt đầu “chạy”, chúng ta đã có đầy đủ những khung và công cụ để không những quản lý, giám sát mà còn hỗ trợ, thúc đẩy cho sự phát triển.

Tôi lấy thí dụ việc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trong một số trường hợp hiện nay vẫn chưa có đầy đủ các công cụ để có thể xử lý một số tồn tại trên thị trường. Nhưng với nỗ lực của Ủy ban, tôi tin rằng các tồn tại có thể xử lý được trong năm nay.

Năm 2011, Nhà nước cũng đã có những chính sách thuế để tương trợ, hỗ trợ gia giảm một phần cho các DN và chính sách này nhiều khả năng cũng sẽ được phát huy trong thời gian tới. Tôi cho rằng, cần chú trọng ngay từ đầu năm nay đối với chính sách thuế.

Doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt thời cơ

Phạm Hồng Hải - Giám đốc Cao cấp Phòng Kinh doanh vốn và ngoại hối Ngân hàng HSBC (Việt Nam)

Với mức lãi suất hiện tại, đặt trong cân đối với bài toán kiềm lạm phát, DN vẫn phải chủ động, tự tìm cách giải cứu để tồn tại. Tình hình chung là thế, nhưng theo tôi, năm 2012 chưa phải là năm DN tăng vay vốn mạnh để đầu tư phát triển sản xuất ồ ạt trong bối cảnh kinh tế vẫn còn khó khăn.

Tình hình cung ứng vốn có khả năng sẽ dễ thở hơn năm 2011 do NHNN đã điều chỉnh linh họat hơn các nút thắt để đảm bảo vốn vẫn chảy vào những khu vực thiết yếu của nền kinh tế. Tuy nhiên, thanh khoản vẫn sẽ tiếp tục khó do chính sách tiền tệ chặt chẽ của NHNN. DN cũng cần chủ động tìm các giải pháp, tự cải tổ để nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh trong bối cảnh cải tổ tòan bộ nền kinh tế.

Ngoài ra, trong năm 2012, khối DN có thể xem xét các biện pháp để đảm bảo nguồn vốn cho sản xuất kinh doanh. Chẳng hạn, tập trung vào việc quản trị dòng tiền một cách hiệu quả nhất, tăng tốc độ thu hồi nợ, giãn tiến độ trả nợ cho nhà cung cấp và giảm tồn kho. Hoặc tập trung dòng tiền vào 1 hoặc 2 NH thay vì để rải rác ở rất nhiều NH.

Điều này sẽ giúp cho DN tập trung dòng tiền và giảm số tiền vay NH. DN cũng sẽ được ưu tiên nhận được sự hỗ trợ của NH. Cuối cùng, chỉ xem xét vay vốn trung và dài hạn khi khả năng thành công trong kinh doanh cao do tình hình kinh tế thế giới có khả năng vẫn sẽ tiếp tục xấu trong năm 2012 - 2013.

Ngoài những vấn đề trên, tôi cũng muốn chia sẻ là thị trường trái phiếu DN có khả năng sẽ khởi sắc hơn trong 6 tháng cuối năm 2012 khi lãi suất có xu hướng giảm. Thị trường cổ phiếu cũng có khả năng phục hồi trong nửa sau của năm 2012.

Do vậy, DN cần chuẩn bị sẵn sàng các điều kiện đầy đủ để ra thị trường ngay khi có cơ hội thuận lợi. Có khả năng các cơ hội này sẽ diễn ra trong thời gian rất ngắn do tình hình biến động mạnh của thị trường tài chính thế giới. Các DN nào tận dụng tốt các cơ hội này sẽ có khả năng huy động được nguồn vốn tốt với chi phí hợp lý.